استفاده از موبایل و تبلت توسط کودکان خردسال به یکی از دغدغههای مهم خانوادهها تبدیل شده است.
به گزارش کارا پژواک، بسیاری از والدین برای سرگرم کردن یا آرام نگه داشتن کودک، گوشی هوشمند را برای مدت طولانی در اختیار او قرار میدهند؛ در حالی که استفاده مداوم از این وسایل و کاهش گفتوگوی مستقیم با کودک میتواند بر رشد زبان و گفتار کودکان اثر منفی بگذارد و در برخی موارد زمینهساز تاخیر زبانی و مشکلات ارتباطی شود.
یکی از مهمترین مشکلات استفاده بیش از حد کودکان از موبایل، جایگزین شدن ارتباط یکسویه با تعامل انسانی است. کودک هنگام تماشای فیلم یا انجام بازی موبایلی عمدتا دریافتکننده پیام است و فرصت کافی برای گفتوگو، پاسخ دادن، اصلاح اشتباهات و دریافت بازخورد ندارد. این در حالی است که رشد طبیعی زبان به تعامل مستمر کودک با والدین، اعضای خانواده و همسالان وابسته است.
موبایل چگونه میتواند باعث تاخیر زبانی کودکان شود؟
فریبا یادگاری، دبیر بورد تخصصی گفتاردرمانی وزارت بهداشت، بر اهمیت قانون «یکی بگو، یکی بشنو» در رشد گفتار کودکان تأکید میکند. بر اساس این اصل، کودک برای یادگیری موثر زبان باید در یک ارتباط دوسویه قرار داشته باشد؛ یعنی صحبت دیگران را بشنود، پاسخ دهد و در مقابل، بازخورد دریافت کند.
بیشتر بخوانید:آیا نسل زد بیادب است؟
وسایلی مانند موبایل، تلویزیون و تبلت ممکن است به افزایش دایره لغات یا آشنایی کودک با ساختارهای زبانی کمک کنند، اما نمیتوانند جای ارتباط زنده را بگیرند. در گفتوگوی مستقیم، بزرگسال یا همسال میتواند اشتباهات گفتاری کودک را اصلاح کند، سؤال بپرسد و او را به ادامه صحبت تشویق کند. همین فرایند به شکلگیری چرخه سالم ارتباطی، افزایش اعتماد به نفس و تقویت مهارتهای اجتماعی کودک کمک میکند.
بازیهای گروهی، کتابخوانی، قصهگویی و گفتوگوی روزمره با والدین نیز فرصتهایی هستند که کودک در آنها میتواند زبان را به صورت طبیعی تمرین کند.
زبان مادری نباید فدای آموزش زبان دوم شود
یکی دیگر از نگرانیها، مواجهه مداوم خردسالان با فیلمها و بازیهای انگلیسیزبان است. برخی کودکان ممکن است تعداد زیادی واژه انگلیسی یاد بگیرند، در حالی که هنوز توانایی کافی برای جملهسازی و برقراری ارتباط به زبان مادری خود ندارند.
البته دوزبانه شدن کودکان به خودی خود مشکل محسوب نمیشود. کودکانی که به شکل طبیعی در محیطی دوزبانه زندگی میکنند، میتوانند همزمان دو زبان را یاد بگیرند. مشکل زمانی جدیتر میشود که کودک از نظر ظرفیت زبانی با ضعف یا تاخیر مواجه باشد و پیش از تسلط کافی بر زبان مادری، تحت آموزش فشرده زبان دوم قرار گیرد.
کارشناسان تأکید میکنند خانوادهها نباید زبان مادری کودک را فدای آموزش زودهنگام زبان خارجی کنند. بهویژه در سالهای ابتدایی زندگی، ارتباط زنده و مستمر با اطرافیان نقش مهمی در تقویت گفتار و پیشگیری از تاخیر زبانی کودکان دارد.
بیشتر بخوانید:پشت پرده جنجال بنزین متانولدار؛ کیفیت سوخت کاهش یافته است؟
بنابراین والدین بهتر است زمان استفاده کودک از موبایل و تبلت را مدیریت کنند، بر نوع محتوای مصرفی نظارت داشته باشند و فعالیتهایی مانند بازی، کتابخوانی و گفتوگوی خانوادگی را افزایش دهند. فناوری میتواند ابزار آموزشی مفیدی باشد، اما زمانی بیشترین فایده را دارد که مکمل تعامل انسانی باشد، نه جایگزین آن. مدیریت زمان استفاده کودکان از موبایل و افزایش ارتباط کلامی با آنها میتواند به رشد سالم زبان، مهارتهای اجتماعی و توانایی برقراری ارتباط در سالهای آینده کمک کند.
