خرید اعتباری و ابزارهای تأمین مالی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین محرکهای تجارت الکترونیکی ایران تبدیل شدهاند؛ بهطوری که طبق دادههای گزارش انجمن تجارت الکترونیک، سهم BNPL از ارزش کل فروش پلتفرمهای این انجمن از حدود ۲ درصد در سال ۱۳۹۹ به ۲۵ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ رشدی که هم فرصت تازهای برای اقتصاد دیجیتال ایجاد کرده و هم نشانهای از تغییر قدرت خرید خانوارهاست.
به گزارش کارا پژواک به نقل از خبرآنلاین، رشد خرید اعتباری در کنار توسعه لجستیک، زنجیره تأمین، استفاده از داده و هوش مصنوعی، به یکی از عوامل اثرگذار بر توسعه تجارت آنلاین ایران تبدیل شده است.
سعید محمدی، نایبرئیس هیئتمدیره انجمن تجارت الکترونیک تهران، در پنل «آینده تجارت الکترونیک در ایران» با اشاره به رشد BNPL گفت این ابزار از یک سو یک نوآوری مالی محسوب میشود و از سوی دیگر میتواند نشانهای از کاهش قدرت خرید خانوارها باشد. او توضیح داد که BNPL به کاربران امکان میدهد بدون طی فرآیندهای پیچیده دریافت وام بانکی، کالا و خدمات مورد نیاز خود را بهصورت اعتباری خریداری کنند و همین موضوع میتواند به رشد تجارت آنلاین کمک کند.
دادههای گزارش انجمن تجارت الکترونیک نشان میدهد سهم پرداخت اعتباری از ارزش کل فروش پلتفرمهای عضو انجمن در سالهای اخیر بهشدت افزایش یافته و در سال ۱۴۰۳ به ۲۵ درصد رسیده است. در این میان، موبایل همچنان یکی از کالاهایی است که سهم بالایی از خریدهای BNPL را به خود اختصاص میدهد؛ با این حال از سال ۱۴۰۰ به بعد سهم موبایل کاهش یافته و سهم کالاهایی مانند طلا و زیورآلات افزایش پیدا کرده است.
بیشتر بخوانید:چرا قیمت طلا و سکه افزایش یافت؟
محمدی معتقد است اگر زیرساخت اعتبارسنجی و امتیازدهی کاربران توسعه پیدا کند، BNPL میتواند بخشی از خلأ ابزارهای پرداخت اعتباری در ایران را جبران کند و از یک روش پرداخت ساده به یکی از اجزای اصلی تجربه خرید آنلاین تبدیل شود.
تهران همچنان مرکز خرید آنلاین ایران است
دادههای این گزارش همچنین نشان میدهد حدود ۴۷.۷ درصد از فروش پلتفرمهای آنلاین در تهران انجام میشود؛ هرچند سهم تهران نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته و نشانههایی از تمرکززدایی در بازار آنلاین دیده میشود. با وجود این، تهران همچنان بزرگترین بازار تجارت آنلاین کشور است. در سال ۱۴۰۳ بهطور میانگین هر شهروند تهرانی حدود ۲.۹ میلیون تومان از پلتفرمهای مورد بررسی خرید کرده است. این رقم برای استانهای البرز و گیلان بهترتیب حدود ۱.۴۸ و ۱.۰۳ میلیون تومان اعلام شده است.
همچنین خانوارهای تهرانی بیش از ۵ درصد از هزینهکرد خود را به پلتفرمهای خردهفروشی آنلاین اختصاص دادهاند؛ رقمی که تهران را در صدر استانهای کشور قرار میدهد.
یکی دیگر از یافتههای مهم گزارش، اندازه قابلتوجه بازار تجارت اجتماعی در ایران است. براساس این مطالعه، حدود ۱۳۰ هزار فروشگاه فعال اینستاگرامی شناسایی شده و ارزش بازار فروش این فروشگاهها در سال ۱۴۰۳ حدود ۸۹ همت برآورد شده است. در این بازار، مد و پوشاک با فروش تخمینی حدود ۲۴.۱ همت بزرگترین بخش را تشکیل میدهد؛ رقمی که تقریباً پنج برابر فروش پلتفرمهای خردهفروشی آنلاین در این حوزه برآورد شده است. پس از مد و پوشاک، گروههای خانه و آشپزخانه، محصولات هنری و فانتزی و آرایشی و بهداشتی بیشترین سهم را در تجارت اجتماعی دارند و در مجموع حدود دو سوم ارزش این بازار را تشکیل میدهند.
بیشتر بخوانید:افزایش سرسام آور قیمت موبایل در کمتر از یکسال
گزارش نشان میدهد پلتفرمهای رسمی تجارت الکترونیکی بیشتر در فروش کالاهای استاندارد و گرانقیمت مانند موبایل، کالاهای دیجیتال و طلا تثبیت شدهاند، در حالی که تجارت اجتماعی در فروش کالاهای بصری و سلیقهمحور مانند پوشاک، محصولات هنری و محصولات آرایشی عملکرد پررنگتری دارد. از سوی دیگر، حدود ۵۷ درصد کسبوکارهای اینستاگرامی علاوه بر فعالیت در این شبکه اجتماعی، فروشگاه یا محل فعالیت حضوری نیز دارند؛ موضوعی که نشان میدهد اینستاگرام برای بخش قابلتوجهی از کسبوکارها مکمل سایر کانالهای فروش است.
BNPL؛ فرصت رشد یا نشانه کاهش قدرت خرید؟
در همین حال، مسعود شاهمرادی، نایبرئیس کمیسیون ریتیلتک انجمن تجارت الکترونیک تهران، تأکید کرد که استفاده از تأمین مالی بهتنهایی نمیتواند موفقیت پایدار یک پلتفرم را تضمین کند.
به گفته او، اگر BNPL تنها باعث شود مشتری خریدی را که قرار بود در ماه آینده انجام دهد، امروز انجام دهد، اثر آن عمدتاً به افزایش کوتاهمدت فروش محدود میشود. اما اگر پلتفرم بتواند این خرید را به خریدهای تکرارشونده و افزایش ارزش طول عمر مشتری (CLV) تبدیل کند، BNPL میتواند به یک مزیت رقابتی جدی تبدیل شود. در واقع، آینده خرید اعتباری تنها به میزان اعتباری که در اختیار مشتری قرار میگیرد وابسته نیست؛ بلکه به این بستگی دارد که پلتفرمها چگونه از اعتبار، داده و فناوری برای ساخت مشتری وفادار و افزایش تکرار خرید استفاده کنند.
در چنین شرایطی، جهش سهم BNPL از ۲ درصد به ۲۵ درصد را میتوان یکی از مهمترین نشانههای تغییر رفتار خرید ایرانیان در تجارت الکترونیکی دانست؛ تغییری که همزمان با کاهش قدرت خرید، رشد تجارت اجتماعی و توسعه ابزارهای دیجیتال در حال شکلدادن به نسل جدید بازار آنلاین ایران است.
۲۲۷۲۲۷
