بانکها در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ نزدیک به ۲۹۴۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات پرداخت کردهاند؛ عددی بزرگ که نسبت به سال گذشته ۷۴ درصد رشد نشان میدهد.
به گزارش کارا پژواک، بااینحال، سهم خانوارها با احتساب کارتهای اعتباری فقط ۲۳.۸ درصد بوده است. آیا افزایش عدد وامها به معنای آسانترشدن دسترسی مردم به اعتبار است؟
با اضافهکردن ۲۳.۷ همت تسهیلات کارتهای اعتباری، سهم خانوار به ۲۳.۸ درصد کل تسهیلات میرسد. بنابراین، از هر ۱۰۰ تومان وام پرداختشده، حدود ۲۴ تومان به خانوار و ۷۶ تومان به بخش کسبوکار اختصاص یافته است.
آیا سهم بیشتر بنگاهها غیرعادی است؟
اختصاص بخش بزرگتری از تسهیلات به بنگاهها بهخودیخود نشانه تخلف یا سیاست نادرست نیست. تولیدکنندگان برای خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق، تأمین قطعات و ادامه فعالیت به سرمایه در گردش نیاز دارند.
مسئله زمانی آغاز میشود که تسهیلات بنگاهها به شرکتهای محدود، بدهکاران بزرگ یا اشخاص مرتبط متمرکز شود، درحالیکه کسبوکارهای کوچک و خانوارها برای دریافت وامهای کممقدار با صف، ضامن و شروط دشوار روبهرو باشند.
برای داوری منصفانه، بانک مرکزی باید تعداد وامگیرندگان، متوسط مبلغ هر وام، توزیع استانی و سهم بنگاههای کوچک و متوسط را نیز منتشر کند.
۸۵ درصد وام کسبوکارها صرف ادامه فعالیت شده است
حدود ۸۴.۹ درصد تسهیلات پرداختشده به صاحبان کسبوکار برای تأمین سرمایه در گردش بوده است. در بخش صنعت و معدن نیز ۹۱.۸ درصد تسهیلات در قالب سرمایه در گردش پرداخت شده است.
این ترکیب پیام مهمی دارد. بخش بزرگی از منابع بانکی نه برای ایجاد کارخانه جدید یا توسعه ظرفیت، بلکه برای تأمین هزینههای جاری بنگاهها مصرف شده است.
در شرایط افزایش قیمت مواد اولیه و هزینه تولید، یک شرکت برای تولید همان مقدار کالای سال قبل به پول بیشتری نیاز دارد. بنابراین رشد ریالی وامها لزوماً به معنای افزایش واقعی سرمایهگذاری یا تولید نیست؛ ممکن است بخش قابلتوجهی از آن فقط جبران افزایش هزینهها باشد.
خانوارها وام را برای چه مصرف کردهاند؟
در بهار امسال ۳۱۷.۴ همت، معادل ۴۶.۵ درصد تسهیلات خانوار، برای خرید کالای شخصی پرداخت شده است.
افزایش وام خرید کالا میتواند به حفظ تقاضا و امکان خرید لوازم ضروری کمک کند؛ اما باید روشن شود این تسهیلات با چه نرخ سودی، چه مدت بازپرداختی و برای خرید چه کالاهایی ارائه شدهاند.
وامی که قدرت خرید ایجاد میکند، با اعتباری که خانوار را برای چند سال درگیر اقساط سنگین میکند یکسان نیست. ارزیابی اثر وام باید بر اساس نسبت قسط به درآمد و قیمت واقعی کالای خریداریشده انجام شود.
وام خرد واقعاً چقدر بوده است؟
بانکها در سه ماه نخست سال ۵۶۲.۸ همت تسهیلات کمتر از ۳۰۰ میلیون تومان پرداخت کردهاند. با احتساب کارتهای اعتباری، کل تسهیلات خرد به ۵۸۶.۶ همت، معادل ۱۹.۸ درصد کل تسهیلات شبکه بانکی میرسد.
اما این آمار نیز یک ابهام مهم دارد: مبلغ کل مشخص است، نه تعداد دریافتکنندگان. ممکن است مبلغ تسهیلات خرد افزایش یافته باشد، ولی تعداد خانوارهای بهرهمند تغییر چندانی نکرده باشد.
برای مثال، دو برابرشدن متوسط مبلغ وام بدون افزایش تعداد وامگیرندگان، رقم کل تسهیلات را دو برابر میکند، اما دسترسی افراد بیشتری به اعتبار ایجاد نمیکند.
پنج عددی که بانک مرکزی باید منتشر کند
برای ارزیابی واقعی بازار اعتبار، انتشار این شاخصها ضروری است:
- تعداد وامهای پرداختشده به خانوارها
- متوسط و میانه مبلغ هر وام
- متوسط زمان انتظار از درخواست تا پرداخت
- نرخ رد درخواستها و دلایل آن
- سهم هر دهک درآمدی از تسهیلات خرد
بدون این اطلاعات، رقم ۲۹۴۰ همت بیشتر از آنکه تجربه مردم از شبکه بانکی را نشان دهد، اندازه گردش اسمی منابع را نمایش میدهد.
